ZASTOSOWANIE GLICEROLU W SPORCIE

MAŁOCIEKAWY, ALE PRZYDATNY WSTĘP

Glicerol, zwany także gliceryną, jest organicznym związkiem chemicznym z grupy alkoholi cukrowych (cukroli), który zawiera trzy grupy hydroksylowe, odpowiedzialne za jego rozpuszczalność w wodzie i higroskopijność (podatność na wchłanianie wilgoci oraz wody). Szkielet glicerolu ma zasadnicze znaczenie dla wszystkich triglicerydów (estry glicerolu i wyższych kwasów tłuszczowych), w związku z tym jest codziennie dostarczany jako komponent tłuszczów. Glicerol posiada słodki smak i jest powszechnie uważany za nietoksyczny. W żywności i napojach, glicerol służy jako substancja utrzymująca wilgoć, rozpuszczalnik i słodzik, i może pomóc w utrwaleniu żywności, dlatego do naszego przewodu pokarmowego może również dostać się w tej formie.

GLICEROL A SPORT

Niektórzy sugerują, że glicerol jako niecukrowy substrat dla procesu glukoneogenezy (alternatywny szlak metaboliczny syntezy glukozy) może stanowić dodatkowe źródło energii dla pracujących mięśni. Jednak wśród sportowców glicerol jest przede wszystkim znany ze swoich właściwości osmotycznych. Właściwości te jako pierwszy potwierdził Riedesel i wsp. (1) w roku 1987. Glicerol dostarczony z zewnątrz lub uwolniony w procesie lipolizy (proces rozkładu triglicerydów) ma wpływ na ciśnienie osmotyczne w przestrzeniach płynowych organizmu, aż do momentu w którym zostanie zmetabolizowany (jest to powolny proces).

Jednoczesna konsumpcja glicerolu i znaczącej ilości płynów prowadzi do okresowej retencji płynów i zwiększenia ich objętości w przestrzeniach płynowych organizmu. Skuteczny protokół prowadzący do zjawiska hiperhydratacji uwzględnia spożycie 1-1,5 g/kg mc. glicerolu oraz 25-35 ml/kg mc. płynów (2). Skutkiem zastosowania takiej strategii żywieniowej jest zatrzymanie w organizmie ok. 600-1000 ml płynów więcej względem strategii, w której płyny zostałyby spożyte bez dodatku glicerolu. Efekt ten przypisuje się zmniejszonej ilości wydalanego moczu.

W niektórych wymagających sytuacjach, które nierzadko pojawiają się w sporcie, zastosowanie strategii hiperhydratacji wydaje się być rozsądne. Poprawa statusu nawodnienia przed przystąpieniem do wykonywania ćwiczeń może być przede wszystkim przydatna jeżeli zawody odbywają się w skrajnych warunkach pogodowych (gorące środowisko tj. wysoka temperatura lub/i duża wilgotność powietrza). Inne sytuacje warte rozważenia zastosowania glicerolu to okres, w którym naszym priorytetem jest ograniczenie diurezy podczas zastosowania agresywnej rehydratacji (strategia prowadząca do jak najszybszego przywrócenia odpowiedniego nawodnienia organizmu) w okresie potreningowym czy też po zastosowaniu praktyk mających na celu „zrobienie wagi” na zawody, w których istnieje podział na kategorie wagowe (2).

Niemniej jednak, zgodnie ze stanowiskiem Amerykańskiego Kollegium Medycyny Sportowej (ACSM American College of Sports Medicine) z 2007 roku w sprawie nawodnienia w sporcie (3), zastosowanie strategii hiperhydratacji nie ma żadnego pozytywnego wpływu na zjawisko termoregulacji, ale może w niewielkim stopniu opóźnić moment pojawienia się odwodnienia, a to z kolei może się wiązać z niedużą poprawą wydolności fizycznej. Dodatkowo sporadycznie obserwuje się niepożądane objawy związane ze spożyciem glicerolu, takie jak: nudności, dyskomfort jelitowy oraz bóle głowy wywołane zwiększonym ciśnieniem wewnątrzczaszkowym (2, 4).

Jednakże prace, włączając w to metaanalizę, w których skupiono się na ocenie wpływu hiperhydratacji związanej z zastosowaniem glicerolu w wybranych sytuacjach (gorące środowisko), potwierdzają poprawę bilansu płynów i zdolności wysiłkowych, w porównaniu do strategii uwzględniających wyłącznie konsumpcję dużej ilości wody lub niepodejmowania jakichkolwiek działań prowadzących do hiperhydratacji (2, 4, 5)

W literaturze mniej uwagi poświęcono zastosowaniu glicerolu w procesie rehydratacji, jednak istnieją pewne dowody które wspierają zasadność zastosowania tej strategii (tj. dodania glicerolu do napojów) w celu poprawy stanu nawodnienia organizmu w okresie powysiłkowym, co może pomóc w lepszym przygotowaniu organizmu do podjęcia kolejnej jednostki treningowej (2, 4).

Istnieją anegdotyczne dowody, według których niektórzy sportowcy dodają glicerol do napojów w okresie powysiłkowym z przyczyn praktycznych. Na przykład w celu zmniejszenia diurezy w okresie nocnym (co wiąże się z poprawą jakości snu), wywołanej nadmierną podażą płynów podczas czy też po treningu wykonywanym w drugiej połowie dnia.

PRZEPISY WADA A GLICEROL

Od 2010 roku glicerol znajduje się na liście substancji i metod zabronionych Światowej Agencji Antydopingowej (WADA). Glicerol jest zaliczany do grupy S5 (diuretyki i środki maskujące) ze względu na swoje właściwości, tj. zdolność zwiększenia objętości osocza.

Należy dodać, że substancja znajduje się na liście WADA pomimo:

1) wniosków z metaanalizy danych dotyczących zastosowania glicerolu w celu zwiększenia objętości osocza, zmiany poziomu hemoglobiny oraz hematokrytu, według których glicerol w porównaniu do innych środków, wykazuje bardzo ograniczone zdolności do zmiany parametrów hematologicznych oraz zwiększenia objętości osocza krwi (6)

2) wyników badania interwencyjnego, które dowodzi że tygodniowe zastosowanie się do protokołu prowadzącego do hiperhydratacji z zastosowaniem glicerolu nie zmienia istotnie parametrów krwi związanych z użyciem dopingu (7)

W sierpniu 2014 roku WADA zwiększyła próg obecności glicerolu w moczu z 1,3 mg/mL do 4,3 mg/mL. Limit ten został ustalony ze względu na obecność glicerolu w organizmie w wyniku wspomnianego wcześniej procesu rozpadu triglicerydów czy też w wyniku dostarczania go wraz z produktami żywnościowymi, w których występuje.

WARTO ZAPAMIĘTAĆ:

– w niektórych przypadkach zastosowanie glicerolu może wiązać się z poprawą zdolności wysiłkowych,

– glicerol znajduje się na liście substancji i metod zabronionych Światowej Agencji Antydopingowej i nie może być stosowany przez sportowców (dokładne informacje można znaleźć w materiałach udostępnianych przez Komisję do Spraw Zwalczania Dopingu w Sporcie),

– nie istnieją żadne badania (przynajmniej ja takich nie znalazłem) przeprowadzone na ludziach potwierdzające zasadność stosowania glicerolu w celu zwiększenia masy mięśniowej,

– konsumpcja glicerolu może wiązać się z wystąpieniem objawów niepożądanych (nudności, dyskomfort jelitowy oraz bóle głowy wywołane zwiększonym ciśnieniem wewnątrzczaszkowym),

– skuteczna strategia hiperhydratacji powinna uwzględniać spożycie glicerolu w ilości 1-1,5 g/kg mc. oraz płynów w ilości 25-35 ml/kg mc.

  1. Riedesel ML, Allen DY, Peake GT, Al-Qattan K. Hyperhydration with glycerol solutions. J Appl Physiol (1985). 1987;63(6):2262-8.
  2. van Rosendal SP, Osborne MA, Fassett RG, Coombes JS. Guidelines for glycerol use in hyperhydration and rehydration associated with exercise. Sports Med. 2010;40(2):113-29.
  3. Sawka MN, Burke LM, Eichner ER, Maughan RJ, Montain SJ, Stachenfeld NS, et al. American College of Sports Medicine position stand. Exercise and fluid replacement. Med Sci Sports Exerc. 2007;39(2):377-90.
  4. Goulet ED, Aubertin-Leheudre M, Plante GE, Dionne IJ. A meta-analysis of the effects of glycerol-induced hyperhydration on fluid retention and endurance performance. Int J Sport Nutr Exerc Metab. 2007;17(4):391-410.
  5. van Rosendal SP, Coombes JS. Glycerol use in hyperhydration and rehydration: scientific update. Med Sport Sci. 2012;59:104-12.
  6. Koehler K, Thevis M, Schaenzer W. Meta-analysis: Effects of glycerol administration on plasma volume, haemoglobin, and haematocrit. Drug Test Anal. 2013;5(11-12):896-9.
  7. Polyviou TP, Easton C, Beis L, Malkova D, Takas P, Hambly C, et al. Effects of glycerol and creatine hyperhydration on doping-relevant blood parameters. Nutrients. 2012;4(9):1171-86.
udostępnij na:

Zostaw odpowiedź

udostępnij na: