PALEO DIETA? NAUKA ZDĄŻYŁA PRZENIEŚĆ SIĘ Z ERY KAMIENIA ŁUPANEGO

„Nasi przodkowie jedli inaczej, powinniśmy więc ich naśladować”. To najczęstszy argument, który możemy usłyszeć z ust osób doradzających nam, aby wykluczyć z diety produkty, które wcześniej nie miały okazji znaleźć się na „talerzach” naszych odległych przodków. Istnieje wiele różnych wariancji w kwestii tego jak powinna wyglądać paleodieta – niektórzy zachęcają do całkowitej zmiany stylu życia (“palaeolithic-style”), a inni dodatkowo do wykluczenia produktów zbożowych i glutenu (czego pokłosiem jest duża popularność sklepów czy też restauracji oferujących taką żywność).

Teoria, która wspiera taki sposób myślenia to bazuje na fakcie, że w ciągu milionów lat ewolucji nasi przodkowie nie spożywali zbóż, mleka, jogurtów, serów, rafinowanych węglowodanów, roślin strączkowych, kawy czy też alkoholu. Dziesięć tysięcy lat temu, gdy wraz z rozwojem rolnictwa wszystkie te produkty zaczęto wprowadzać do jadłospisów, nasze precyzyjnie nastrojone organizmy nie miały szansy skutecznie sobie z nimi poradzić.

Istnieje przekonanie, że ewolucja człowieka, przebiegająca wskutek przetrwania najsilniejszych jednostek, jest bardzo powolnym procesem, a nasze geny potrzebują dziesiątki tysięcy lat, aby mogły ulec zmianie. Oznacza to, że „nowoczesna” żywność może być w różnym stopniu przyczyną wszechobecnych nietolerancji oraz alergii, a ponadto „toksyny” w niej zawarte mogą prowadzić do procesów zapalnych i otyłości. W związku z tym, jeżeli chcemy pozbyć się dolegliwości dręczących naszą cywilizację powinniśmy wykluczyć te produkty, zacząć jeść to co nasi paleolityczni przodkowie i problem z głowy.

Choć może brzmieć to sensownie, okazuje się że przesłanki na których została zbudowana ta teoria są niewiele warte.

ZAADAPTOWALIŚMY SIĘ

Jak pokazują najnowsze badania nie jesteśmy robotami zaprogramowanymi w przeszłości, a raczej plastycznymi organizmami potrafiącymi przystosować się do otaczającego środowiska i diety szybciej niż ktokolwiek do tej pory przypuszczał. Ostatnie badanie (1) opublikowane w prestiżowym czasopiśmie Nature wyraźnie pokazało, że kluczowe zmiany w naszych genach mogą występować w ciągu kilku tysięcy lat czy też kilkuset pokoleń.

Naukowcom udało się zsekwencjonować genomy 101 osobników pochodzących z końca neolitu, epoki brązu i epoki żelaza, żyjących w Eurazji 3-5 tys. lat temu. Przemiany, do których wtedy doszło, przyczyniły się ostatecznie do powstania współczesnego „krajobrazu genetycznego” Eurazji. Badacze przyjrzeli się bliżej genowi kodującemu produkcję latakzy, czyli enzymu odpowiedzialnego za trawienie laktozy – cukru mlecznego znajdującego się w mleku. Obecnie około ¾ współczesnych Europejczyków posiada ten gen, dzięki czemu mogą oni wypić szklankę mleka bez obawy, że zakończy się to niepożądanymi dolegliwościami jelitowymi. Frekwencja genu odpowiedzialnego za tolerancję laktozy jest znacznie wyższa na północy Europy (do 90%), aniżeli na jej południu (około 50%).

Poprzednio sądzono, że mutacja tego genu zaczęła dominować wśród Europejczyków około 7-10 tysięcy lat temu, czyli na początkowym etapie rozwoju hodowli i wykorzystania mleka. W związku z tym odkrycie, że 3 tysiące lat temu zaledwie 1 na 20 ludzi epoki brązu posiadał taką mutację było dużym zaskoczeniem. Oznacza to, że zmiany te zaczęły występować później, a ich rozprzestrzenianie się było szybsze, w konsekwencji czego dostosowaliśmy się do naszego nowego źródła pożywienia w znacznie krótszym czasie niż do tej pory przypuszczano.

Inne genetyczne dowody dotyczące zmian w genach odpowiedzialnych za nasz układ trawienny pochodzą z ogólnoświatowego badania (2) oceniającego gen kodujący produkcję amylazy – enzymu odgrywającego bardzo ważną rolę w procesie rozkładu skrobi do prostszych węglowodanów. Ludzie żyjący w regionach, gdzie skrobia stanowi główny składnik diety, posiadają znacznie więcej kopii wspomnianego genu, co pozwala im lepiej trawić skrobię. W innym badaniu (3) wykazano także, że częstość występowania tej mutacji o dziwo chroniło przed wystąpieniem otyłości. Co najważniejsze autorzy sugerują, że zmiany te nastąpiły zaledwie w ciągu kilkuset ostatnich pokoleń.

Inne kluczowe geny odpowiedzialne za to w jaki sposób trawimy żywność mogą ulegać zmianom jeszcze gwałtowniej. Mowa tu co prawda nie o ludzkim genomie, a o mikrobiocie zasiedlającej nasz przewód pokarmowy, która pod względem ilości materiału genetycznego wypada ponad stukrotnie lepiej  niż genom człowieka. Pomimo że nie są to ludzkie geny, mają one istotne znaczenie dla naszego zdrowia ponieważ kontrolują mikrobiotę, a ta kolei ma wpływ na nasz układ trawienny oraz produkuje wiele witamin i innych ważnych metabolitów. I to właśnie geny bakterii, które znajdziemy w jelitach, mogą bardzo szybko reagować na zmiany w naszej diecie, ponieważ mogą wydawać nowe pokolenie co 30 minut.

Posiadają także sekretną broń, która nazywa się „horyzontalny transfer genów”, co oznacza że bakterie mogą wymieniać się między sobą genami dla wzajemnych korzyści, pomijając proces naturalnej selekcji. Broń ta jest bardzo efektywnie wykorzystywana przez bakterie w procesie nabywania oporności na antybiotyki i ten sam proces może mieć miejsce w przypadku ekspozycji na nowe produkty żywnościowe.

Podsumowując, jeżeli chcesz cieszyć się jedzeniem, które oferuje paleodieta idź do restauracji i zamów sobie steka, ale nie daj się nabrać na naukowe wyjaśnienia podpierające się teorią ewolucji, które obecnie są nieaktualne. Twoje geny i mikrobiota ewoluują znacznie szybciej niż ci się wydaje i mogą radzić sobie z żywnością, która pojawiła się na talerzach w ciągu ostatnich kilku tysięcy lat. Należy dodać, że powinniśmy utrzymać naszą jelitową mikrobiotę w jak najlepszym stanie, a kluczem do tego jest różnorodność produktów żywnościowych, a nie ich eliminacja.

  1. Allentoft ME, Sikora M, Sjögren KG, Rasmussen S, Rasmussen M, Stenderup J, et al. Population genomics of Bronze Age Eurasia. Nature. 2015;522(7555):167-72.
  2. Perry GH, Dominy NJ, Claw KG, Lee AS, Fiegler H, Redon R, et al. Diet and the evolution of human amylase gene copy number variation. Nat Genet. 2007;39(10):1256-60.
  3. Falchi M, El-Sayed Moustafa JS, Takousis P, Pesce F, Bonnefond A, Andersson-Assarsson JC, et al. Low copy number of the salivary amylase gene predisposes to obesity. Nat Genet. 2014;46(5):492-

Powyższy artykuł to luźne tłumaczenie publikacji prof. Tima Spectora, który ukazał się na łamach portalu theconversation.com

Zachęcam także do obejrzenie wykładu dr Christiny Warinner na temat paleodiety (dostępne polskie napisy) KLIKNIJ ABY OBEJRZEĆ

udostępnij na:

Zostaw odpowiedź

udostępnij na: