IMMUNOŻYWIENIE A SPORT: CYNK

Sportowcy często narażeni są na ekspozycję na czynniki, które potencjalnie mogą zakłócać funkcjonowanie układu immunologicznego, czasami prowadząc do zjawiska immunodepresji i zwiększonego ryzyka wystąpienia problemów zdrowotnych. Do czynników tych należy zaliczyć bardzo intensywne lub/i wyczerpujące mikrocykle treningowe, podróże, zaburzenia jakości lub/i ilości snu, a także środowiskowe oraz psychospołeczne bodźce stresowe.

W celu przeciwdziałania zjawisku immunodepresji indukowanej wysiłkiem fizycznym, a także w celu optymalizacji procesu regeneracji powysiłkowej, sportowcy oraz osoby znajdujące się w ich otoczeniu niejednokrotnie skupiają swoją uwagę na interwencji żywieniowej.

Na rynku dostępnych jest wiele preparatów, którym przypisuje się potencjalne właściwości wspierające funkcjonowanie układu immunologicznego osób aktywnych fizycznie. Niemniej jednak,  w odniesieniu do większości składników odżywczych nie dysponujemy wystarczającą liczbą badań, które potwierdzałyby ich efektywność.

Najbliższe wpisy na stronie skupią się na kwestii immunożywienia, a precyzyjniej, na wpływie wybranych składników pokarmowych na funkcjonowanie układu odpornościowego w kontekście aktywności fizycznej. Dokumentem źródłowym jest konsensus naukowy opublikowany w czasopiśmie Exercise Immunology Review (1).

SKŁADNIKI MINERALNE

Niektóre składniki mineralne, takie jak: cynk (Zn), magnez (Mg), żelazo (Fe), selen (Se) oraz mangan (Mn) wywierają wpływ modulujący na elementy układu odpornościowego. Z wyjątkiem Fe oraz Zn, rzadko obserwuje się pojedyncze niedobory wymienionych składników mineralnych. W kontekście aktywności fizycznej zapotrzebowanie na niektóre składniki mineralne wśród sportowców jest z pewnością większe w porównaniu z osobami prowadzącymi siedzący tryb życia. Z jednej strony ćwiczenia wywierają wyraźny wpływ na metabolizm składników mineralnych, z drugiej natomiast zwiększają ich wydalanie razem z potem oraz moczem. Warto jednak mieć na uwadze, że nadmierne spożycie niektórych składników mineralnych może prowadzić do zaburzenia funkcjonowania układu immunologicznego.

CYNK

Cynk, niezbędny pierwiastek śladowy, jest ważnym kofaktorem kilku enzymów oraz czynników transkrypcyjnych, a tym samym zaangażowany jest w procesy metabolizmu oraz różne procesy fizjologiczne podczas wzrastania oraz rozwoju. Badania nad chorobami dziedzicznymi niedoboru Zn, takimi jak zespół Brandta, wykazały istotność odpowiedniego zaopatrzenia organizmu w Zn w celu prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego, zarówno elementów odporności wrodzonej jak i nabytej (2). Głęboki niedobór Zn wśród pacjentów dotkniętych tą chorobą objawia się zwiększoną podatnością na występowanie infekcji.  Jednak nawet łagodny niedobór Zn obserwowany wśród osób narażonych na jego wystąpienie, na przykład wśród osób starszych oraz wegetarian, może skutkować osłabieniem aktywności litycznej komórek NK oraz funkcji mediowanych komórkami T (3). Wewnątrzkomórkowe stężenie Zn w komórkach T wydaje się być ściśle regulowane i zaangażowane w trakcie ich aktywacji. Z kolei w makrofagach Zn wydaje się odgrywać rolę w procesie przeciwzapalnym poprzez hamowanie sygnalizacji NF-κB. Poza swoim oddziaływaniem na komórki układu odpornościowego, Zn wydaje się posiadać bezpośrednie właściwości antywirusowe, poprzez oddziaływanie na receptory śródbłonkowej cząsteczki adhezyjnej (ICAM)-1, znajdujące się na nabłonkowych komórkach oddechowych zlokalizowanych w nabłonku nosa (4).

Rekomendowana dzienna dawka (RDA) Zn dla mężczyzn oraz kobiet w Polsce, według norm żywieniowych Instytutu Żywności i Żywienia, wynosi odpowiednio 11 i 8 mg. Zn można znaleźć w szerokiej gamie produktów żywnościowych, takich jak ostrygi, kraby, homary, czerwone mięso, drób, fasola, orzechy, a także pełnoziarniste produktu zbożowe. Z drugiej jednak strony, biodostępność cynku ulega pogorszeniu w wyniku konsumpcji fitynianów, które występują w pełnoziarnistym pieczywie, zbożach oraz roślinach strączkowych, a także na skutek suplementacji Fe.

W trakcie wysiłku fizycznego, we krwi obserwuje się znaczną mobilizację ustrojowych zasobów Zn, która ulega redystrybucji wkrótce po zakończeniu ćwiczeń. Niemniej jednak straty Zn razem z potem oraz moczem, w połączeniu z jego zmniejszonym pobraniem wraz z dietą, zostały zidentyfikowane jako główne czynniki ryzyka wystąpienia niedoborów Zn wśród sportowców. W związku z tym w licznych badaniach zaobserwowano niedobór Zn (osoczowe stężenie <70 ug/dl) wśród zawodowych sportowców, w szczególności wśród zawodników uprawiających sporty wytrzymałościowe (5). Jednakże wpływ tych zmian na układ/funkcje immunologiczne sportowców pozostaje kwestią do zweryfikowania. Z tego powodu regularna suplementacja Zn nie może być rekomendowana. Istnieją jednak pewne dowody naukowe pochodzące z badań przeprowadzonych na ogólnej populacji, które wskazują że suplementacja Zn może być skuteczna w prewencji i terapii przeziębień, które z kolei stanowią główną formę problemów zdrowotnych sportowców w trakcie przejściowego okresu immunodepresji we wczesnej fazie powysiłkowej. Jedno z ostatnich badań dostarcza słabych dowodów dla słuszności suplementacji Zn wśród dzieci w celu prewencji przeziębień (6). Dodatkowo ostatnia meta-analiza, do której włączonych zostało 17 badań, a tym samym łącznie 2121 uczestników, przedstawia umiarkowane dowody, że doustna suplementacja preparatów Zn może skrócić czas występowania symptomów przeziębienia (7). Sugeruje się, że suplementacja Zn powinna zostać rozpoczęta w ciągu 24 godzin od momentu pojawienia się objawów przeziębienia (8). Na podstawie wymienionych publikacji, podczas intensywnych okresów treningowych lub/i w trakcie ekspozycji na czynniki stresowe, np. podczas startu w zawodach sportowych, przejściowa suplementacja Zn może okazać się pożyteczna, szczególnie dla osób z historią nawracających epizodów infekcji. Do ubocznych efektów związanych z suplementacją Zn należy uwzględnić nudności oraz zły smak preparatów z cynkiem.

1. Exerc Immunol Rev. 2017;23:8-50.

2. Ibs K-H and Rink L. Zinc-altered immune function. J Nutr 133: 1452S–1456S, 2003.

3. Prasad AS. Discovery of human zinc deficiency: its impact on human health and disease. Adv Nutr 4: 176–90, 2013.

4. Hulisz D. Efficacy of zinc against common cold viruses: an overview. J Am Pharm Assoc JAPhA 44: 594–603, 2004.

5. Micheletti A, Rossi R and Rufini S. Zinc status in athletes: relation to diet and exercise. Sports Med 31: 577–582, 2001.

6. Allan GM and Arroll B. Prevention and treatment of the com- mon cold: making sense of the evidence. Can Med Assoc J 186: 190–199, 2014.

7. Science M, Johnstone J, Roth DE, Guyatt G and Loeb M. Zinc for the treatment of the common cold: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Can Med Assoc J 184: E551-561, 2012.

8. Singh M and Das RR. Zinc for the common cold. Cochrane Database Syst Rev CD001364, 2013.

udostępnij na:

Zostaw odpowiedź

udostępnij na: