GUARANA CZY KOFEINA?

Zanim zacząłem pisać ten artykuł, zweryfikowałem jakie informacje można znaleźć na temat tych dwóch składników w internecie. Najczęściej spotkałem się z opinią, że guarana zawiera w swoim składzie kofeinę (co jest prawdą), ale jest ona metabolizowana wolniej, w związku z tym jej działanie jest przesunięte w czasie. W niektórych forumowych dyskusjach można także natknąć się na różne przeliczniki guarany na równoważniki kofeiny i odwrotnie.

KOFEINA

Na potrzeby tego porównania warto zapamiętać, że kofeina (1,3,7-trimetyloksantyna) jest alkaloidem purynowym, czyli związkiem pochodzenia roślinnego. Alkaloidy purynowe cechują się obecnością azotu w układzie heterocyklicznym, dlatego nazywane są również metyloksantynami. Do tej samej grupy zaliczamy także takie substancje jak teobromina (3,7-dimetyloksantyna) czy też teofilina (1,3-dimetyloksantyna).

Kofeinę z kawy po raz pierwszy wyizolował Ferdinand Runge w roku 1820. Kawa z kolei jest produktem owoców kawowca. Owoce kawowe przypominają wiśnie, z tym, że w każdym z nich znajdują się zwykle dwa ziarenka. W wyniku odpowiednich procesów technologicznych z owoców otrzymuje się ziarna, które następnie są palone. Napój, który z nich przyrządzamy jest właśnie nazywany kawą. Wspomniane ziarna kawowca zwierają w swoim składzie 1-2% kofeiny. I to właśnie z kawą większość osób utożsamia kofeinę.

Kofeinę jednak można znaleźć w wielu innych produktach pochodzenia roślinnego, np.: liściach krzewu herbacianego (Camelia sinensis), ostrokrzewu paragwajskiego Mate (Ilex paraguaiensis), kakao (Theobroma cacao) czy też zarodkach nasion koli (Cola vera).

Kofeina na potrzeby rynku żywnościowego (i nie tylko) jest otrzymywana w wyniku ekstrakcji lub chemicznej syntezy. Oznacza to, że np. w napojach energetycznych czy suplementach diety znajdziemy wyłącznie kofeinę, a nie np. wyciąg z ziaren kawy.

JAK JEST METABOLIZOWANA I JAK DZIAŁA KOFEINA

W bardzo krótkim czasie po spożyciu kofeiny możemy zaobserwować wzrost jej stężenia we krwi, a szczyt jej koncentracji osiągany jest w ciągu 45-90 minut. Oczywiście w przypadku spożywania kofeiny zawartej w produktach takich jak kawa, herbata czy coca-cola tempo pojawienia się kofeiny we krwi jest nieznacznie opóźnione, natomiast szczytowe wartości są obserwowane mniej więcej w tym samym przedziale czasowym.

Mechanizm, poprzez który kofeina oddziałuje na organizm polega przede wszystkim na blokowaniu receptorów adenozyny. Kofeina łatwo przechodzi przez barierę krew-mózg, czego skutkiem jest jej zwiększona koncentracja w mózgu, a w następstwie blokowanie (antagonizm) receptorów adenozyny i zwiększone uwalnianie neuroprzekaźników. Ostateczny efekt, który obserwujemy to pobudzenie ośrodkowego układu nerwowego.

Pierwszymi produktami rozpadu kofeiny jest paraksantyna, stanowiąca większość (85%) metabolitów kofeiny oraz teofilina (10%) i teobromina (5%). Dlaczego o tym wspominam? Jak mogliście przeczytać na początku teobromina i teofilina wykazują w swojej budowie podobieństwo do kofeiny i same w sobie posiadają zdolność wywierania efektu fizjologicznego na organizm.

GUARANA

Guarana (osmęta brazylijska – Paulinia cupana), to roślina rosnąca i uprawiana w Amazonii. Tak jak w przypadku kawowca, guarana wydaje owoce, których nasiona cechują się wysoką zawartością kofeiny (jej zawartość jej największa spośród wszystkich surowców i wynosi od 2 do 7,5%, a w przypadku nasion kawowca wartość ta oscyluje w granicach 1-2%).

Warto dodać, że kofeina którą możemy znaleźć w guaranie jest nazywana guaraniną, w herbacie – teiną, a w yerba mate – mateiną. Choć nazwy mogą być mylące, mamy tutaj oczywiście cały czas do czynienia z tą samą substancją – kofeiną. W związku z tym nie sposób porównywać kofeiny z guaraną. Odpowiedniejsze byłoby zestawienie właściwości nasion kawowca i guarany.

To co najczęściej znajdziemy w suplementach dla sportowców czy też napojach energetycznych to wyciąg z guarany o różnej zawartości kofeiny (10-12%). Jednak wartość ta nie zawsze jest oznaczana na produkcie, a w przypadku dodatku kofeiny nie jesteśmy w stanie zweryfikować jaka część pochodzi z guarany. Dodatkowo w napojach energetycznych często sama guarana jest tylko wymieniona jako komponent „mieszanki” producenta, toteż nie mamy pojęcia ile samej guarany znajduje się w produkcie.

Co jednak znajdziemy jeszcze w nasionach guarany? M.in. taniny, teobrominę i teofilinę. Taniny to inaczej garbniki roślinne i to właśnie im przypisuje się dłuższy efekt działania kofeiny znajdującej się w guaranie,prawdopodobnie ze względu na wiązanie kofeiny przez wspomniane taniny (1). Teoria ta jednak nie została do tej pory poparta odpowiednimi badaniami. Możemy jedynie natknąć się w literaturze na badanie przeprowadzono in vitro na izolowanych jelitach szczurów oraz roztworach o odpowiednim poziomie pH (2), które wykazało że uwalnianie i absorpcja kofeiny z tabletki zawierającej guaranę są takie same jak dla preparatu zawierającego wyłącznie wolną kofeiną.

Do rozważania pozostaje kwestia teobrominy i teofiliny, jednak zawartość tych składników w ogólnie dostępnych produktach (nie tylko w wyciągu z guarany) jest prawdopodobnie zbyt mała by mogły wykazywać działanie ergogeniczne, czyli wspomagające zdolności wysiłkowe.

Podsumowując dodam jeszcze, że większość badań w których wykazano ergogeniczne właściwości kofeiny zostały przeprowadzone przy użyciu kofeiny, a nie wyciągu z guarany. W związku z tym bezpieczniej i rozsądniej, w celu poprawy zdolności wysiłkowych, jest zastosować kofeinę.

WARTO ZAPMIĘTAĆ

– kofeina występuje w różnych roślinach, a jej zawartość w nasionach guarany jest większe niż w ziarnach kawowca,

– kofeina na potrzeby rynku żywnościowego (i nie tylko) jest otrzymywana w wyniku ekstrakcji lub chemicznej syntezy. Oznacza to, że np. w napojach energetycznych czy suplementach diety znajdziemy wyłącznie kofeinę, a nie np. wyciąg z ziaren kawy,

– wyciąg z guarany może zawierać kofeinę w różnym stężeniu (zazwyczaj 10-12%), jednak sama zawartość wyciągu w produkcie może być na tyle mała, że będzie on stanowił nieznaczące źródło kofeiny,

– nasiona guarany zawierają w swoim składzie teobrominę i teofilinę, które wykazują efekt fizjologiczny na nasz organizm, ale prawdopodobnie ilość ta jest zbyt mała by mogły wykazywać działanie ergogeniczne, czyli wspomagające zdolności wysiłkowe.

Literatura:

  1. Smith N, Atroch AL. Guaraná’s Journey from Regional Tonic to Aphrodisiac and Global Energy Drink. Evid Based Complement Alternat Med. 2010;7(3):279-82.
  2. Bempong DK, Houghton PJ. Dissolution and absorption of caffeine from guarana. J Pharm Pharmacol. 1992;44(9):769-71.

Artykuł w znacznej części napisany także w oparciu o treści dostępne w książce „Nutritional Supplements in Sport, Exercise and Health: An A-Z Guide”.

 

Tagi:
udostępnij na:

Zostaw odpowiedź

udostępnij na: