CZY MŁODY SPORTOWIEC MOŻE SUPLEMENTOWAĆ KOFEINĘ?

MŁODY SPORTOWIEC, CZYLI KTO?

Uważam, że dyskusję należy zacząć od zdefiniowania sobie pojęcia „młody sportowiec”. Dla przykładu WHO klasyfikuje dzieci jako osoby poniżej 19 roku życia, przy czym dzieci w  w przedziale wiekowym 10-19 lat określane są nastolatkami (ang. adolescents).

Według Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) dzieci (ang. children) to grupa osób w wieku od 3 do poniżej 10 lat życia, natomiast nastolatkowie od 10 do poniżej 19 roku życia. 

Z punktu dietetyki sportowej (w mojej opinii) żaden z wymienionych przedziałów wiekowych nie odzwierciedla w odpowiedni sposób rozwoju sportowego i zmieniających się obciążeń treningowych, a także wymagań zawodniczych (czyt. obciążeń treningowych oraz startowych) młodego zawodnika.

Najbardziej przekonujące są dla mnie wytyczne Amerykańskiego Towarzystwa Pediatrycznego, Amerykańskiego Departamentu Zdrowia, a także Agencji Żywności i Leków (FDA), według których:

  1. Etap niemowlęcy (ang. infancy) dotyczy okresu od narodzin do 2 roku życia,
  2. Dzieciństwo (ang. childhood) dotyczy okresu od 2 do 12 roku życia,
  3. Okres nastoletni (ang. adolescents) dotyczy okresu od 12 do 21 roku życia.

Z kolei Amerykańskie Towarzystwo Pediatryczne dodatkowo różnicuje okres nastoletni na 3 podkategorie:

  1. Wczesny okres nastoletni (11-14 rok życia),
  2. Pośredni okres nastoletni (15-17 rok życia),
  3. Późny okres nastoletni (18-21 rok życia).

Znając już klasyfikację grup wiekowych wiemy, że pytania dotyczące tego co może/ powinien młody sportowiec powinny być bardziej precyzyjne, ponieważ definicja młodej osoby (dotyczy to także młodych sportowców) według różnych organizacji naukowych i zdrowotnych uwzględnia naprawdę szeroki przedział wiekowy.

STANOWISKA NAUKOWE

Według stanowiska EFSA z 2015 roku dzieci (3-10) lat spożywają zwyczajowo od 0,2 do 2,0 mg kofeiny na każdy kilogram masy ciała, z kolei nastolatkowie (10-18 rż.) od 0,4 do 1,4 mg/ kg mc. Osoby dorosłe (18-65 rż.) spożywają oczywiście najwięcej kofeiny, a jej głównym źródłem jest kawa (główne źródła kofeiny w codziennej diecie różnią się oczywiście w zależności od kraju). Należy jednak podreślić, że w przypadku nastolatków głównym źródłem kofeiny była czekolada, kawa, cola oraz herbata. W przypadku dzieci, w większości krajów, kofeina była przede wszystkim dostarczana w postaci czekolady (w tym również napoje na bazie czekolady), a następnie w formie herbaty oraz coli.

EFSA uważa, że bezpieczna jednorazowa porcja kofeiny dla dzieci i nastolatków jest porównywalna do tej, która została ustalona dla osób dorosłych (3 mg/kg mc./dzień). EFSA swoje stanowisko uzasadnia zbliżonym tempem metabolizmu kofeiny przez młode osoby. Jednocześnie EFSA dodaje, że na podstawie ograniczonej liczby badań naukowych dawka ta wydaje się być bezpieczna również z perspektywy wpływu kofeiny na zachowanie i niepokój wśród dzieci i nastolatków. Warto dodać, że podobnie jak w przypadku osób dorosłych, spożycie kofeiny w ilości około 1,4 mg/kg mc. przez dzieci i nastolatków może prowadzić zwiększenia okresu latencji snu (zaśnięcie zajmuje więcej czasu), a także może skracać jego czas trwania, w szczególności jeżeli kofeina zostanie spożyta w bliskim okresie przed położeniem się spać.

Przyjrzyjmy się na chwilę siatkom centylowym masy ciała dla chłopców w wieku 10, 12, 14, 16 i 18 lat z badania OLA i OLAF.  Masa ciała dla 50 centyla wynosi odpowiednio 34 kg dla 10-latków, 43 kg dla 12-latków, 54 kg dla 14-latków, 63 kg dla 16-latków oraz 70-kg dla 18-latków. Zakładając podaż kofeiny na poziomie 3 mg/kg mc. otrzymamy dopuszczalną całodobową podaż kofeiny na poziomie 102 mg (10-latek), 129 mg (12-latek), 162 mg (14-latek), 189 mg (16-latek) oraz 210 mg (18-latek).

Dla punktu odniesienia można przyjąć, że pojedyncze espresso (60 ml) dostarcza około 80 mg kofeiny, szklanka (220 ml) herbaty około 50 mg, a 250 ml napój energetyczny 80 mg. Oznacza to, że teoretycznie 14-latek mógłby wypić podwójne espresso przed treningiem, zakładając że nie dostarcza z dietą żadnych innych źródeł kofeiny. Często jednak, w wielu przypadkach nieświadomie, w diecie młodych adeptów sportu znajduje się więcej źródeł kofeiny (np. wspomnienia wcześniej czekolada, napoje typu cola czy chociażby herbata).

Dla równowagi należy dodać także, że FDA bezpieczną dawkę kofeiny dla osób dorosłych ustaliła na poziomie 400 mg. W przypadku dzieci i nastolatków bezpieczna dawka kofeiny nie została jednak sprecyzowana, a agencja odsyła do stanowiska Amerykańskiego Stowarzyszenia Pediatrycznego, które całkowicie odradza konsumpcję kofeiny przez dzieci i nastolatków. Na podstawie badań ustalono także, że spożycie napojów energetycznych przez dzieci związane jest dodatnio z negatywnymi skutkami dotyczącymi ich zachowania.

Pamiętając o tym, że dzieci oraz nastolatkowie często dostarczają kofeinę w postaci różnych źródeł pokarmowych (czekolada, napoje czekoladowe, herbata), jej celowa suplementacja w ilości odpowiadającej dawce poprawiającej zdolności wysiłkowe (3 mg/kg mc.) wydaje się być mało rozsądnym postępowaniem.

Należy również pamiętać, że w przypadku suplementów diety dochodzi potencjalne ryzyko, że suplement może być zanieczyszczony lub stężenie kofeiny w produkcie będzie wyższe od tego deklarowanego przez producenta. W przypadku napojów energetycznych, poza samą kofeiną, mamy również do czynienia z innymi substancjami, których wpływ na zdrowie dzieci i nastolatków nie jest do końca poznany.

MOJA OPINIA

Uważam, że w przypadku trenujących dzieci oraz we wczesnym okresie nastoletnim (11-14 rż.) powinno się unikać źródeł kofeiny w codziennym jadłospisie, zgodnie ze wskazaniami Amerykańskiego Towarzystwa Pediatrycznego (przynajmniej nie widzę potrzeby celowego uwzględniania kofeiny w jadłospisie, poza zwyczajowym spożyciem np. herbaty lub czekolady). W pośrednim okresie nastoletnim (15-17 rż.) warto rozważyć (indywidualnie oceniając za i przeciw) naturalne źródła kofeiny (preferencyjnie w postaci kawy), celowo dodając je do jadłospisu przed treningiem/startem w pierwszej części dnia, jeżeli naszym celem jest efekt ergogeniczny. W przypadku późnego okresu nastoletniego (18-21 rż.) uważam, że warto bazować na suplemencie, w którym ilość kofeiny jest wystandaryzowana. W przypadku pośredniego wieku nastoletniego (15-17 lat) warto wziąć pod uwagę poziom sportowy zawodnika, ponieważ często w tym wieku młodzi adepci sportu rywalizują już na najwyższym poziomie sportowym (jest to jednak tylko jedna ze składowych, która powinna służyć do podjęcia ostatecznej decyzji o włączeniu suplementacji kofeiny).

https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.2903/j.efsa.2015.4102

https://pediatrics.aappublications.org/content/140/3/e20172151

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5445139/

http://www.czd.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=1717&Itemid=538

http://www.drugfreesport.org.za/wp-content/uploads/2018/07/Position-Statement-Sports-Nutrition-for-Adolescent-athletes.pdf

udostępnij na:

Zostaw odpowiedź

udostępnij na: